سنگ زبرجد (پریدوت) از نظر کانی شناسی

تاریخچه سنگ پریدوت یا زبرجد

سنگ پریدوت دارای سابقه مکتوب بسیار طولانی است و در پاپیروسهای قدیمی استخراج آن در ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد، ثبت شده است.خواص لاجورد درطب سنتی برخی مورخین مشکوک هستند که بعضی از زمردهای مورد استفاده کلئوپاترا (ملکه مصر) پریدوت بوده است. حدود سیصد سال پیش فرانسوی ها این کانی را پریدوت نامگذاری کردند. برخی گفته اند از زبان عربی Faridat به معنی سنگ گوهر و یا از زبان یونانی Peridona به معنی “غنی از نعمت” گرفته شده است. در گذشته نیز به تمامی گوهرهای سبز رنگ از جمله سنگ پریدوت، کریزولیت (Chrysolite) می گفتند که در زبان یونانی به معنی طلا می باشد. مصریان قدیم این کانی را Topazian نامیدند زیرا تنها منبع شناخته شده آن زمان در “جزیره توپازیان” که به “جزیره زبرجد” نیز معروف بود در دریای مه آلود سرخ قرار داشت. به همین دلیل در گذشته به آن توپاز نیز می گفتند. در قرون وسطی صلیبیان آن را با خود به اروپا آوردند و در کلیساها مورد استفاده قرار می گرفت ولی در میان عامه مردم نیز بسیار مورد توجه و علاقه بود.

مشخصات کانی شناسی پریدوت (زبرجد)

پریدوت گوهرسنگی شفاف از خانواده الیوین (Olivine) با سختی 6.5 تا 7 است که گروهی از کانیهای سیلیکاته سرشار از آهن – منیزیم را تشکیل میدهند. زبرجد جزو نادر گوهرهایست که با تک رنگ سبز زیتونی مشخص می شود. این گوهر دارای کلیواژ ناقص، جلای شیشه ای و شکست نور 1.690 تا 1.654 می باشد. اُلیوین که پریدوت یکی از انواع آن است، کانی متداول سنگهای مافیک و اولترامافیک بوده و اغلب در لاواها و بیگانه سنگهای پریدوتیتی گوشته زمین که توسط لاواها به سطح زمین راه پیدا می کنند، یافت می شوند؛ اما تنها در بخش های کوچکی از مناطق نامبرده شده، پیدا می شود.

رنگ سنگ زبرجد چگونه است؟

مدت های درازی زبرجد به دلیل داشتن رنگ سبز درخشان در زیر نور مصنوعی، «زمرد شب» نامیده می شد. شدت رنگ سبز در سنگ زبرجد به میزان آهن موجود در ساختار بلورین بستگی دارد و از این رو رنگ این گوهر ممکن است از زرد تا زیتونی و به سمت سبز متمایل به قهوه ای تغییر پیدا نماید. پدیده چند رنگ در این گوهر برخلاف سنگهای دیگر بصورت چند رنگی مشاهده نمی شود و درواقع به علت ساختار شیمیایی خود ایدیوکروماتیک (رنگ ثابت) است. بهترین رنگ زبرجد یعنی رنگهای Vivid وقتی ایجاد می شود که درصد میزان آهن آن کمتر از 15% و باقی رنگ خود را از عناصر کرومیوم و نیکل بگیرد. رنگهای پر رنگ و زنده زبرجد با ارزش ترین هستند درحالی که انواع معمول سبز مایل به زرد آن بیشتر رایج است. برای تعیین رنگ زبرجد بهتر است آن را در زیر نور خورشید مشاهده نمایید. 

سنگ زبرجد پدیده فلورانس ندارد. فرم کریستالی آن ارتورومبیک بوده و معمولا آن را بصورت صفحه دار(مختلط و تراش پله وار)، کابوشن و مهره تراش می دهند. جواهر شناسان معمولا از دیدن نوع بزرگ این گوهر شگفت زده می شوند زیرا معمولا بصورت کوچک وجود دارد. از انواع کمیاب این کانی زبرجد چشم گربه ای و ستاره ای می باشد.

https://chaav.ir/blog/14-%D8%B3%D9%86%DA%AF+%D8%A2%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86+%DA%86%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D8%AA%DB%8C+%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%9F+%7C+%D9%81%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AF+%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%A2%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%86

چگونه پریدوت یا سنگ زبرجد اصل را تشخیص دهیم؟

عموما ساخت نوع مصنوعی و سنتتیک آن در آزمایشگاه مقرون به صرفه نمی باشد هرچند که به ندرت انواع پریدوت های تیره رنگ را می توان با حرارت دادن به رنگ روشن تر و کمرنگتری تبدیل نمود. پدیده شکست دوگانه قوی در این کانی مشخصه خوبی برای تشخیص آن است. اگرچه الیوین کانی نسبتا فراوانی است که به صورت دانه های کوچک غیر قابل استفاده زینتی یافت میشود اما پریدوت نسبتا کمیاب است. معمولا در سطح زمین سنگهای غیر ارزش جواهری الوین دیده می شود هرچند که برخی از انواع درخشان آن برای نگین کاری مناسب اند. بلورهای بزرگ فورستریت (نوعی الیوین) که اغلب قابلیت برش و استفاده به عنوان گوهرسنگ پریدوت را دارند، کمیاب هستند و این دلیل گران بها بودن آن است.در  اینکلوژن های سوزنی شکل در زبرجد که از جنس کانی های Ludwigite و vonsenite را مشاهده می کنید. در بلورها و نگین های ضخیم می تان دابلینگ نور را در قسمت زیرین بلور یا نگین را با چشم غیر مسلح نیز مشاهده نمود. پریدوت ممکن است با بلورهای سبز رنگ مشابه کریزوبریل، دمانتوئید یا گارنت سبز، دیوپسید، مولداویت، پرازیولیبت، پرنیت، سینهالیت، زمرد، اسپینل مصنوعی و ایدوکراز اشتباه شود.همانطور که در تصویر بالا مشاهده می کنید برخی پریدوت ها دارای اینکلوژن Lily pad یا نیلوفر آبی می باشند و فقط در این سنگ قابل مشاهده است این اینکلوژن به شکل دیسک نازک گاها همراه با خطوطی دیده میشود.